Hafıza

Hizmetlerimiz
Hafıza
Hafıza Nedir?

Hafıza

Hafıza Nedir?

Hafıza: akılda tutma ve gelecekte bir zamanda hatırlama, organizmanın bilgileri kaydetme, depolama ve istediği zaman geri çağırabilme yeteneğidir. Hafızamız sayesinde belli bir deneyimden edindiğimiz öğrenmeleri saklayabilir ve kişisel anılarımızın oluşmasını sağlayabiliriz. Hafıza, bir dizi alt süreçten oluşan karmaşık bir beceri grubudur. Bu süreçler; Dikkat —> Kodlama→ Depolama → Geri Alma olarak sıralanabilir.

Hafıza Aşamaları

Dikkat: Bireyin gelen bilgilere erişmesini ve bilgileri kullanmasını sağlayan süreçtir. Temel nöroanatomik fonksiyon alanı; beyin sapı, talamik yapılar ve frontal loblardır.

Kodlama: Anılar nasıl oluşturulur? Hatırlanacak bilgiyi analiz eden ilk hafıza aşamasıdır. Bilginin doğru bir şekilde saklanması için bilgilerin doğru bir şekilde analiz edilmesi gerekir. Temel nöroanatomik fonksiyon alanı; dorsomedial talamus, frontal loblar, dil alanı (örneğin, Wernicke alanı) ve görsel sistemdir.

Depolama: Anılar nasıl korunur? Geçici bir bilginin beyinde kalıcı olarak tutulma/erişim için

Geri Alma/Çağırma: Anılar nasıl hatırlanır? Mevcut hafıza izlerini aramak veya aktifleştirmektir. Temel nöroanatomik fonksiyon alanı; frontal lobdur.


Hafıza Türleri

Hafıza; birbirinden ayrılmayan ve birbiri ardına gelen süreçlerden meydana gelen bilişsel bir yapıdır. Literatürde hafıza ile ilgili sınıflandırmalar ve modellerin zaman içinde değiştiği görülmektedir. Bilişsel süreçlerin daha iyi anlaşılması ile birlikte, zaman içerisinde tüm bu sınıflandırmalar ve modeller daha fazla ayrıntılandırılmıştır. 1968 yılında Atkinson ve Shiffrin®️ tarafından önerilen modelde hafıza; duyusal, kısa süreli ve uzun süreli olarak sınıflandırılmıştır. 1970’lerde ise kısa süreli hafıza çalışmaları, Baddeley ve Hitch tarafından kısa süreli hafıza yapısının daha aktif çalışan bir hafıza sistemine dönüştürülmesine yol açmıştır. Sohlberg ve Mateer ise hafiza ile ilgili farklı bir sınıflandırma oluşturmuşlardır. Buna göre;

  • Zamana bağlı hafıza türleri; kısa ve uzun süreli hafıza gibi
  • İçeriğe bağlı hafıza türleri; gerçekler (semantik hafıza), olaylar (epizodik hafıza) ve prosedürler (işlemsel hafıza) gibi uzun süreli hafızada saklanan bilgilerin türüne göre
  • Günlük hafıza türleri; prospektif hafıza (gelecek niyetleri hatırlama) ve metahafıza veya hafızanın işleyişi ile ilgili farkındalık seviyesi gibi.

Hafıza Problemlerinin Günlük Yaşam Üzerine Etkisi

Hafıza; travmatik beyin yaralanması, yaşlanma, inme, viral enfeksiyon, dejeneratif hastalıklar ve anoksi gibi birçok farklı süreçlerden etkilenebilir. Genel olarak bilişsel bozulmanın varlığı, fonksiyonel sonuçlar üzerinde olumsuz bir etki oluşturur.

Hafıza ile ilgili problemler günlük yaşam aktiviteleri ve sosyal aktiviteler gibi aktivitelerdeki zorluklarla anlamlı şekilde ilişkilendirilmiştir. Hafıza bozukluğu olan kişiler için günlük rutinler ya doğru zamanda ya da hiç gerçekleştirilemez. Potansiyel hafıza kaybı olan bireyler bağımsız olarak yaşayamazlar. Örn. küçük çocuklan olan ebeveynler, çocuğunun hangi günde kursa gittiğini ya da çocuğuna yemek yemesi için para vermesi gerektiğini unutabilir. Kapıyı kilitlemeyi ya da ocağı kapatmayı unuttuğunda ise kişisel ya da aile güvenliği tehlikeye girebilir. Hafıza bozukluğu kimlik ve otonomi kaybına da yol açabilir. Aile ve arkadaşlarla sosyal etkileşim olumsuz etkilenir ve bu durum bireyde benlik saygısı kaybına neden olur.

Çalışma hafızası ve prospektif hafıza ilaç almak, plan yapmak ve düzenlemek, randevu almak, çok adımlı görevleri yerine getirmek ve dikkat dağıtıcı şeylerle uğraşmak gibi günlük aktivite performansında gereklidir. Davranışsal hafıza zorluklarının ise fonksiyonel bağımsızlık, iş olanaklarının azalması ve toplumsal katılım konuları üzerine olumsuz etkisi bulunmaktadır.

Nesneleri, yüzleri ve yer işaretlerini tanıyamama, uzun süreli hafıza kaybının bir sonucu olabilir. Hafıza ile ilgili problemlerin rehabilitasyon süreci ve sonuçları üzerinde de olumsuz etkisi vardır. Görsel ve sözel hafızanın göreceli olarak bozulması, hem ortamın adaptasyonunu hem de terapist tarafından kullanılacak etkili ipuçlarının seçimini etkiler. Literatürde beyin hasarının akut aşamalarında hafızanın (ve dikkat) iyileşmesinin, işe veya okula dönüş gibi gerçek dünya sonuçları ile ilişkili olduğu belirtilmiştir.

Hafıza ile ilgili problemler bireyi ve çevresini olumsuz etkiler. Bununla birlikte, literatürde aile ve bakım verenler tarafından iyi desteklenen bireyler üzerinde bu durumun daha az etkisinin olduğu konusuna dikkat çekilmiştir.

Hafıza İle İlgili Günlük Yaşam Örnekleri
Prospektif Hafıza Örnekleri

Temel Günlük Yaşam Aktiviteleri

  • Evden çıkarken kapıyı kilitlememek
  • Duş almayı veya banyo yapmayı unutmak
  • Rutin bir aktiviteyi iki kez gerçekleştirmek
  • Yemek yemeyi unutmak
  • Giyinirken, bir giysiyi giymeyi unutmak
  • Saçını taramayı unutmak
  • Dişlerini fırçalamayı unutmak
  • Muslukları açık bırakmak

Enstrümental Günlük Yaşam Aktiviteleri

  • Marketten bazı şeyleri almayı unutmak
  • Randevuyu unutmak
  • Ütüyü açık bırakmak
  • Çöp kutusunu dışarıya çıkartmayı unutmak
  • Günlük rutininizdeki bir değişikliği unutmak
  • Çamaşırları yıkamayı unutmak
  • Yemek pişirirken kullanmayı planladığınız malzemeyi kullanmayı unutmak
  • Faturaları ödemeyi unutmak
  • Bir mektup göndermeyi unutmak

Diğer hafıza örnekleri;

  • Restoranda faturayı beklerken, hesaplama yapmak (çalışma hafızası)
  • Bir başvuru formunu doldururken telefon numaranızı hatırlamak (dekleratif/ explicit semantik hafıza)
  • Bu sabah yapılan bir toplantıda nelerin konuşulduğunu hatırlamak (dekleratif/ explicit epizodik hafıza)
  • Bilgisayarı açma adımlarını hatırlamak (implict prosedural hafıza)
  • Bir müzik aleti çalmayı öğrenmek (implict prosedural hafıza)
  • Akülü tekerlekli sandalye kullanmayı öğrenmek (implict prosedural hafıza)

Hafıza Bozukluklarında Ergoterapi

Hafıza günlük aktivitelerimizi etkili, zamanında ve güvenli bir şekilde gerçekleştirmek için gerekli bilişsel bir fonksiyondur. Hafıza bozukluğu olan birey, günlük aktivitelerin tüm performans alanlarında zorluk yaşar.

Amerikan Ergoterapi Derneği, ergoterapistlerin bilişsel fonksiyonları değerlendirdiği ve ele aldığını, böylece danışanların üretkenlik, iyilik hali ve yaşam memnuniyetlerini arttıran rol ve aktiviteleri optimum şekilde yerine getirebileceklerini belirtmiştir. Ergoterapistler bilişsel yetersizliği olan birçok farklı hasta grubu ve aileleri ile çalışmaktadır. Ergoterapistlerin, hafıza bozukluğunun aktivite performansı ve günlük aktivitelere katılım üzerindeki etkisinin anlaşılmasının ve hafıza bozukluğu konusunda danışanlara sunulacak kanıta dayalı müdahalelerde rolleri önemlidir.

specialOffer

Ekim ayı fırsatları için hemen iletişime geçin!

İletişim
Bilgi ve randevu için hemen iletişime geçin !